გარემოს დაცვა მხოლოდ სახელმწიფოს, ბიზნესისა თუ ნარჩენების მართვის კომპანიების პასუხისმგებლობა არ არის. თანამედროვე გარემოსდაცვითი პოლიტიკა ეფუძნება პრინციპს, რომ მდგრადი შედეგის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც პროცესში ყველა მხარეა ჩართული - მწარმოებელი, იმპორტიორი, სახელმწიფო, ნარჩენების მართვის ორგანიზაციები და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მომხმარებელი.

სწორედ ამიტომ, მწარმოებლის გაფართოებული ვალდებულების (მგვ) სისტემა მხოლოდ სამართლებრივი მექანიზმი არ არის. მისი ეფექტიანობა დიდწილად დამოკიდებულია თითოეული მოქალაქის პასუხისმგებლიან ქცევასა და ყოველდღიურ არჩევანზე.

რა არის მგვ სისტემა?

მწარმოებლის გაფართოებული ვალდებულება (მგვ) თანამედროვე გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია, რომელიც მწარმოებლებსა და იმპორტიორებს ავალდებულებს, იზრუნონ იმ პროდუქციის ნარჩენებზე, რომელსაც ბაზარზე ათავსებენ.

საქართველოში მგვ სისტემა ეტაპობრივად ვითარდება და უკვე მოიცავს სხვადასხვა სპეციფიკურ ნარჩენს, მათ შორის გამოყენებულ საბურავებს, ზეთებსა და აკუმულატორებს. სისტემის მიზანია ამ ნარჩენების შეგროვება, ტრანსპორტირება, გადამუშავება და მათი მართვა ცირკულარული ეკონომიკის პრინციპების შესაბამისად.

თუმცა, ეს პროცესი მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როდესაც ნარჩენი სწორ ადგილას ხვდება.

რატომ არის მომხმარებელი მთავარი რგოლი?

ნებისმიერი პროდუქტის სიცოცხლის ციკლის ბოლო ეტაპი მომხმარებელთან სრულდება. სწორედ ის იღებს გადაწყვეტილებას, რა ბედი ელის ნარჩენ საბურავს, ზეთს თუ აკუმულატორს.

თუ ეს ნარჩენები არასწორად განთავსდება, ბუნებაში აღმოჩნდება ან უკანონოდ დაიწვება, მგვ სისტემის დანარჩენი ნაწილი ვეღარ იმუშავებს. გადამუშავების პროცესი მხოლოდ მაშინ იწყება, როდესაც ნარჩენი სწორად არის შეგროვებული.

სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, მომხმარებელი არის ის რგოლი, რომელიც ცირკულარული ეკონომიკის ჯაჭვს ამუშავებს.

რა შეუძლია გააკეთოს თითოეულმა ჩვენგანმა?

მომხმარებლის მონაწილეობა გაცილებით მარტივია, ვიდრე ბევრს ჰგონია. რამდენიმე პასუხისმგებლიანი გადაწყვეტილება უკვე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გარემოზე.

ნარჩენი საბურავები არ უნდა აღმოჩნდეს გარემოში. ხშირად ძველი საბურავები ინახება ეზოებში, იყრება ღია სივრცეებში ან იწვება, რაც სერიოზულ საფრთხეს უქმნის როგორც გარემოს, ისე ადამიანის ჯანმრთელობას. მათი ჩაბარება შესაბამის სისტემაში უზრუნველყოფს, რომ საბურავი გადამუშავდეს და ახალი პროდუქტის წარმოებაში დაბრუნდეს.

ნარჩენი ზეთი ერთ-ერთი ყველაზე დამაბინძურებელი ნივთიერებაა. მისი ნიადაგში ან საკანალიზაციო სისტემაში მოხვედრა აბინძურებს წყალსა და ეკოსისტემებს. სწორედ ამიტომ, გამოყენებული ზეთი უნდა შეგროვდეს და გადაეცეს შესაბამის ორგანიზაციებს.

გამოყენებული აკუმულატორები შეიცავს მძიმე მეტალებსა და სხვა საშიშ ნივთიერებებს. მათი არასწორი მართვა საფრთხეს უქმნის გარემოსა და ადამიანის ჯანმრთელობას, ხოლო სწორად შეგროვების შემთხვევაში შესაძლებელია ღირებული მასალების ხელახალი გამოყენება.

როგორ სარგებლობს ამით საზოგადოება?

როდესაც მომხმარებელი სწორად მართავს სპეციფიკურ ნარჩენებს, შედეგს მთელი საზოგადოება იღებს.

ერთი შეხედვით, ერთი საბურავის ან ერთი აკუმულატორის სწორად ჩაბარება მცირე ნაბიჯია, თუმცა ათასობით ადამიანის ერთობლივი მონაწილეობა უკვე სისტემურ ცვლილებას ქმნის.

თეგეტა გრინ პლანეტის როლი

საქართველოში მგვ სისტემის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს თეგეტა გრინ პლანეტი, რომელიც 2022 წლიდან ფუნქციონირებს და ერთ-ერთი პირველი ორგანიზაციაა, რომელმაც გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროსგან მგვ სისტემის ფარგლებში ავტორიზაცია მოიპოვა.

ორგანიზაცია უზრუნველყოფს გამოყენებული საბურავების, ზეთებისა და აკუმულატორების შეგროვებას, ტრანსპორტირებასა და მათ შემდგომ მართვას ცირკულარული ეკონომიკის პრინციპების შესაბამისად. ამასთანავე, თეგეტა გრინ პლანეტი აქტიურად მუშაობს საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებაზე, რადგან ეფექტიანი სისტემა მხოლოდ ინფრასტრუქტურაზე კი არა, მოქალაქეების ჩართულობაზეც არის დამოკიდებული.