ნარჩენების მართვაზე საუბრისას ხშირად ყურადღება იმაზე გადადის, რამდენი ნარჩენი შეგროვდა და რამდენი გადამუშავდა. თუმცა, არანაკლებ მნიშვნელოვანია თავად პროცესი, ვინ აგროვებს ნარჩენს, როგორ ხდება მისი ტრანსპორტირება, სად ინახება და საბოლოოდ, რა გზას გადის გადამუშავებამდე.

განსაკუთრებით საყურადღებოა შემთხვევები, როდესაც გამოყენებული საბურავები, ნარჩენი ზეთები ან აკუმულატორები ლეგალური სისტემის ნაცვლად არალეგალურ ბაზარზე ხვდება. ერთი შეხედვით, ეს შესაძლოა მხოლოდ კონკრეტული ნარჩენის მართვის პრობლემა ჩანდეს, თუმცა რეალურად საკითხი ბევრად ფართოა. ასეთი პრაქტიკა აზიანებს გარემოს, ამცირებს ნარჩენის მართვის პროცესის გამჭვირვალობას და არათანაბარ პირობებში აყენებს იმ ორგანიზაციებს, რომლებიც საქმიანობას კანონმდებლობისა და დადგენილი სტანდარტების შესაბამისად ახორციელებენ.

ნარჩენს, განსაკუთრებით საბურავს, ზეთსა და აკუმულატორს, გარკვეული ეკონომიკური ღირებულება აქვს. სწორედ ამიტომ, მათი შეგროვება და შემდგომი რეალიზაცია შეიძლება სხვადასხვა არაოფიციალური საქმიანობის ნაწილიც გახდეს.

პრობლემა მაშინ იწყება, როდესაც ნარჩენის შეგროვება, ტრანსპორტირება ან დასაწყობება ხდება შესაბამისი რეგისტრაციისა და ნებართვების გარეშე, ან როდესაც უცნობია, რა ბედი ეწევა მას საბოლოოდ.

ასეთ შემთხვევაში ნარჩენის მოძრაობა კონტროლს მიღმა რჩება. შეიძლება არ არსებობდეს ინფორმაცია იმის შესახებ, სად ინახება ის, როგორ მუშავდება ან ხდება თუ არა მისი საერთოდ გადამუშავება. შედეგად, ნარჩენი, რომელიც სწორად მართვის შემთხვევაში შეიძლება რესურსად იქცეს, შესაძლოა გარემოსთვის საფრთხის შემცველად იქცეს.

საქართველოს კანონმდებლობა ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული საქმიანობისთვის შესაბამის მოთხოვნებს განსაზღვრავს. EPR სისტემის ამოქმედებამ კი კონკრეტული ნარჩენების, მათ შორის საბურავების, ზეთებისა და აკუმულატორების მართვისთვის დამატებითი ჩარჩო შექმნა.

ნარჩენების მართვა მხოლოდ ნარჩენის ერთი ადგილიდან მეორეზე გადატანა არ არის.
კანონმდებლობის შესაბამისად მომუშავე ორგანიზაციას სჭირდება შესაბამისი ინფრასტრუქტურა, ტრანსპორტი, ადამიანური რესურსი, აღრიცხვის სისტემა, უსაფრთხოების ზომები და პარტნიორი გადამამუშავებელი საწარმოები. ეს ყველაფერი ხარჯებთან არის დაკავშირებული.

არალეგალურ ბაზარზე კი შესაძლებელია ნარჩენის შეგროვება გაცილებით ნაკლები დანახარჯით, შესაბამისი ინფრასტრუქტურის, დოკუმენტაციისა და გარემოსდაცვითი მოთხოვნების დაცვის გარეშე.

ამ დროს იქმნება არათანაბარი კონკურენტული გარემო. ლეგალური ორგანიზაცია, რომელიც ყველა ეტაპზე იღებს პასუხისმგებლობას, კონკურენციაში შედის საქმიანობასთან, რომელსაც იგივე ვალდებულებები და ხარჯები არ აქვს.

საბოლოოდ, პრობლემა მხოლოდ კონკრეტული კომპანიების კონკურენცია აღარ არის. თუ არალეგალური პრაქტიკა ფართოვდება, ეს აზიანებს თავად ნარჩენების მართვის სისტემის განვითარებას.

არალეგალური ბაზრის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პრობლემა სწორედ ის არის, რომ ნარჩენის საბოლოო დანიშნულება ხშირად უცნობი რჩება.

გამოყენებული საბურავები ამის ერთ-ერთი მაგალითია. მათი არასწორად მართვა შეიძლება ნიშნავდეს გარემოში მიტოვებას, შეუსაბამო პირობებში დასაწყობებას ან დაწვას. განსაკუთრებით პრობლემურია საბურავების ღია სივრცეში დაწვა, რადგან ამ პროცესს გარემოსთვის და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის მავნე ნივთიერებების გამოყოფა შეუძლია.

სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ საბურავი შეგროვებისთანავე არ ჩაითვალოს „მოშორებულ ნარჩენად“. მისი მართვა მაშინ სრულდება, როდესაც ვიცით, სად და როგორ მოხდა მისი შემდგომი დამუშავება.

თეგეტა გრინ პლანეტი გამოყენებულ საბურავებს მთელი საქართველოს მასშტაბით აგროვებს და მათი შემდგომი მართვა პარტნიორი გადამამუშავებელი საწარმოების საშუალებით ხორციელდება. ასეთი მიდგომა ნარჩენის გზის კონტროლისა და მისი შესაბამისი წესით მართვის შესაძლებლობას ქმნის.

მწარმოებლის გაფართოებული ვალდებულების, იგივე EPR-ის, მთავარი იდეა მარტივია: პროდუქტის პასუხისმგებლობა მისი გაყიდვით არ უნდა დასრულდეს.
პროდუქტის გამოყენების შემდეგ წარმოქმნილი ნარჩენიც შესაბამისი სისტემის ნაწილია და მისი მართვა უნდა მოხდეს ისე, რომ გარემოზე ზემოქმედება შემცირდეს და შესაძლებელი გახდეს ნარჩენში არსებული რესურსის ხელახლა გამოყენება.

საქართველოში EPR სისტემა სწორედ ამ პრინციპზეა დაფუძნებული. საბურავების, ზეთების, აკუმულატორებისა და სხვა შესაბამისი ნარჩენების მართვისთვის განსაზღვრულია კონკრეტული მოთხოვნები და ვალდებულებები.

თეგეტა გრინ პლანეტი 2022 წლიდან ფუნქციონირებს და ავტორიზებული EPR ორგანიზაციის სტატუსით მუშაობს. ორგანიზაციის საქმიანობა მოიცავს ნარჩენი საბურავების, ნარჩენი ზეთებისა და აკუმულატორების მართვას.

ეს ნიშნავს, რომ ნარჩენის შეგროვება მხოლოდ ერთი ეტაპია, მთავარი მიზანი მისი სწორად მართვა და საბოლოოდ გადამუშავებაა.

ლეგალური სისტემის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა კონტროლირებადი პროცესია.
თეგეტა გრინ პლანეტის მიერ შეგროვებული საბურავების რაოდენობა ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაიზარდა. 2023 წელს ორგანიზაციამ 2,862 ტონა საბურავის ნარჩენი შეაგროვა, 2024 წელს - 3,915 ტონა, 2025 წელს - 4,640 ტონა, ხოლო 2026 წლის ივნისის თვისთვის ორგანიზაციამ ააგროვა 1,558 ტონა საბურავის ნარჩენი.

ამ მონაცემების უკან მხოლოდ რაოდენობა არ დგას. თითოეული ტონა ნიშნავს საბურავს, რომელიც შესაბამისი მართვის სისტემაში მოხვდა და რომლის გადამუშავების შესაძლებლობაც არსებობს.
გადამუშავებული საბურავი კი აღარ არის მხოლოდ ნარჩენი. მისგან მიღებული მასალები სხვადასხვა დანიშნულებით შეიძლება იქნეს გამოყენებული და ახალი პროდუქტისა თუ ინფრასტრუქტურის შექმნაში მიიღოს მონაწილეობა.

ნარჩენის მართვის სისტემის გამართულად მუშაობა მხოლოდ სახელმწიფოსა და ნარჩენების მართვის ორგანიზაციების პასუხისმგებლობა ვერ იქნება.
ბიზნესისთვის მნიშვნელოვანია იცოდეს, ვის აბარებს წარმოქმნილ ნარჩენს და რა ხდება შემდეგ. მომხმარებლისთვის კი, სად აბარებს გამოყენებულ საბურავს, აკუმულატორს ან სხვა ნარჩენს.

სწორი არჩევანი ნიშნავს ისეთი სისტემის გამოყენებას, სადაც ნარჩენის გზა მაქსიმალურად გამჭვირვალეა და მისი შემდგომი მართვა შესაბამისი მოთხოვნების დაცვით ხდება.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კომპანიებისთვის, რადგან ნარჩენების პასუხისმგებლიანი მართვა დღეს მხოლოდ კანონით განსაზღვრული ვალდებულება აღარ არის. ის ბიზნესის გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობისა და მდგრადი საქმიანობის ერთ-ერთი ნაწილია.

ნარჩენების მართვის სფეროს განვითარებას სჭირდება ისეთი გარემო, სადაც ლეგალურად მომუშავე ორგანიზაციებს თანაბარ პირობებში საქმიანობის შესაძლებლობა აქვთ.
როდესაც ერთი ორგანიზაცია ინვესტირებს ინფრასტრუქტურაში, ლოგისტიკაში, თანამშრომლების უსაფრთხოებაში, აღრიცხვასა და შესაბამის სტანდარტებში, ხოლო მეორე იგივე ნარჩენს ამ მოთხოვნების გარეშე აგროვებს, შედეგი მხოლოდ ბიზნესზე არ აისახება.
გრძელვადიან პერსპექტივაში ეს გავლენას ახდენს იმაზე, თუ რამდენად ეფექტიანად იმუშავებს მთლიანად ნარჩენების მართვის სისტემა.
თეგეტა გრინ პლანეტის საქმიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულებაც სწორედ ამ სისტემის განვითარებაში მონაწილეობაა - გამოყენებული საბურავების, ნარჩენი ზეთებისა და აკუმულატორების პასუხისმგებლიანი მართვა და მათი რესურსად დაბრუნების შესაძლებლობის შექმნა.